شايسته است مجذوب سازد ؛ امّا اگر علم مقرون به ذوق شد ( « ذوق » در اصطلاح عرفا ميل و وصول به حقيقت لذات عقليّه و به عبارت ديگر چشيدن آنهاست ) آن جاذبه‌اى كه شايسته است پيدا مىگردد . آلام هم همين طور است ؛ تا انسان يك رنج نچشيده باشد و به اصطلاح « مقاساة » نكرده باشد آنقدرها پرهيز ندارد . تنبيه : كل مستلذّ به فهو سبب كمال يحصل للمدرك ، و هو بالقياس اليه خير . . اين « تنبيه » از لحاظ عبارت مفصل است ولى با بيان آنچه در سابق گفته شد ضرورتى براى شرح و توضيح اين تنبيه نيست . اين تنبيه يك هدف دارد و آن اين است كه لذات عقلى از لذات جسمى قوىترند ، زيرا مطابق آنچه از گذشته استفاده شد كمال و نقص لذت به دو چيز بستگى دارد : يكى كمال و نقص شىء مستلذّ به ، يعنى موضوع لذت ، و يكى هم كمال و نقص قوهء ادراكى . لذات عقلى از هر دو نظر از لذات حسّى قوىترند . از آنچه گفته شد - و بعداً هم خواهد آمد - اين مطلب به درستى فهميده مىشود . تنبيه : الآن اذا كنت فى البدن و فى شواغله و علائقه و لم تشتق الى كمالك المناسب او لم تتألم بحصول ضدّه فاعلم انّ ذلك منك لا منه ، و فيك من اسباب ذلك بعض مانبّهت عليه . خلاصهء ترجمه و شرح : اين قسمت به منزلهء استنتاجى است از دو سه قسمت اخير كه گذشت و آن اينكه : اگر كسى بگويد كه اگر لذات عقلى و معنوى چنانند كه توصيف شد و آلام عقلى نيز از آلام حسّى قوىترند پس چرا ما در خود شوقى به لذات عقلى احساس نمىكنيم و از آلام عقلى رنج نمىبريم ؟ چرا ما در خود شوق فراوانى براى معارف الهى نمىيابيم و چرا از جهالت و نادانى وحشت و رنج نداريم ؟ جواب اين است كه قبلًا گفته شد كه اولا لذات عقلى را ما نچشيده‌ايم و ثانيا